लालबाबु सिंह २७ असोज ।
नेपालको प्रवेशद्वार बिरगंजको मुटुमा उभिएको ऐतिहासिक घन्टाघर अहिले आफैं समयविहीन बनेको छ।
बिरगंजको पहिचान, इतिहास र शहरी सौन्दर्यसँग जोडिएको वीरगञ्ज घन्टाघरले वर्षौंदेखि शहरवासीलाई समयको संकेत दिँदै आएको छ। तर अहिले त्यही घन्टाघर आफ्नै धर्मबाट विमुख भएको छ—चारैतिर रहेका घडीका मुखहरूले सही समय देखाउन छाडेका छन्।
बिरगंजको मुख्य व्यापारिक केन्द्र मेनरोडमा दिनहुँ हजारौँ मानिसको आवतजावत हुन्छ। शहरको मुटु मानिने यही स्थानमा रहेको घन्टाघरले अहिले समय बताउनेभन्दा पनि महानगरको बेवास्ताको कथा सुनाइरहेको अनुभूति हुन्छ।
आजको समयमा अधिकांश नागरिकको हातहातमा मोबाइल र डिजिटल घडी छ। समय थाहा पाउन घन्टाघरको आवश्यकता नपर्ला। तर घन्टाघर केवल समय हेर्ने संरचना मात्र होइन; यो शहरको इतिहास, पहिचान र सौन्दर्यको एउटा महत्वपूर्ण प्रतीक हो।
विडम्बना के छ भने, बिरगंज महानगरपालिकाले शहरको सौन्दर्यीकरण, पूर्वाधार विकास र विभिन्न संरचनाको व्यवस्थापनका विषयमा चर्चा गरिरहँदा शहरकै बीचमा रहेको ऐतिहासिक घन्टाघरका चारवटै घडीले सही समय दिन नसकेको महिनौँ भइसक्दा पनि त्यसतर्फ आवश्यक ध्यान पुगेको देखिँदैन।
घन्टाघरका चार दिशातर्फ रहेका घडीका मुखहरूमा फरक–फरक समय देखिनु आफैंमा एउटा रोचक तर दुःखद दृश्य बनेको छ। कुनै घडी रोकिएको छ, कुनैले अर्को समय देखाइरहेको छ। मानौँ, वीरगञ्जको समय नै चार दिशामा चार टुक्रा भएर अलपत्र परेको हो।
स्थानीय नागरिकहरू प्रश्न गर्छन्—
“महानगरले सडक, पार्क र अन्य संरचनाको सौन्दर्य देख्छ भने घन्टाघर किन देख्दैन?”
झन् चाखलाग्दो कुरा त के छ भने, घन्टाघरजस्तो सार्वजनिक सम्पत्तिको नियमित मर्मतसम्भार गर्न ठूलो परियोजना वा करोडौँको बजेट आवश्यक पर्दैन। सामान्य प्राविधिक जाँच, घडीको मर्मत र नियमित रेखदेखबाटै यसको स्वरूप र उपयोगिता पुनः कायम गर्न सकिन्छ।
हिन्दु समाजमा पुरानो जनविश्वास छ—बन्द वा बिग्रिएको घडीलाई शुभ संकेत मानिँदैन। विज्ञानले यस्तो विश्वासलाई प्रमाणित नगरे पनि पुस्तौँदेखि चलिआएको यो जनविश्वास आफ्नै ठाउँमा छ। तर यहाँ अपसगुनको कुरा भन्दा पनि महत्वपूर्ण प्रश्न हो—हामीले आफ्नो ऐतिहासिक सम्पदा र सार्वजनिक प्रतीकप्रति कति जिम्मेवारी देखाइरहेका छौँ?
बिरगंजमा बाहिरबाट आउने पाहुनाका लागि पनि घन्टाघर शहरको परिचय दिने प्रमुख दृश्यहरूमध्ये एक हो। शहरको केन्द्रमा रहेको यस्तो संरचना अस्तव्यस्त र समयविहीन देखिँदा त्यसले बिरगंजको समग्र शहरी सौन्दर्यमाथि नै प्रश्न उठाउँछ।
त्यसैले महानगरपालिकाले यस विषयलाई सामान्य बिग्रिएको घडीका रूपमा मात्र नहेरी शहरको ऐतिहासिक पहिचान र सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षणसँग जोडेर तत्काल मर्मत तथा नियमित रेखदेखको व्यवस्था गर्नुपर्ने देखिन्छ।
किनकि,
बिरगंजको घन्टाघरले समय बताउन छाडेको मात्र होइन, उसले महानगरलाई एउटा प्रश्न सोधिरहेको छ—
“तिमीहरूलाई मेरो समय त देखिएन, कम्तीमा मेरो अवस्था त देखियोस्!”
अब बिरगंजवासीको अपेक्षा एउटै छ—
घन्टाघर फेरि सही समय देखाओस्, र बिरगंजले आफ्नो समय र पहिचान दुवैलाई सम्मान गरेको अनुभूति दिलाओस्।
